ถ้าพูดถึงการผ่าตัดหัวใจ หลายคนคงภาพจำคือการ "ผ่าเปิดกลางหน้าอก" ที่ต้องตัดกระดูก พักฟื้นนาน และทิ้งรอยแผลเป็นยาวไว้เป็นที่ระลึก แต่วันนี้เทคโนโลยีไปไกลกว่านั้นมากด้วยเทคนิคการผ่าตัดลิ้นหัวใจไมทรัลด้วยเทคนิค MIMVS บทความนี้ได้อธิบายถึงสาเหตุและอาการ ข้อดีขั้นตอนการผ่าตัดลิ้นหัวใจไมทรัลด้วยเทคนิค MIMVS รวมทั้งแนะนำการฟื้นฟูสุขภาพหลังการผ่าตัดลิ้นหัวใจไมทรัล

"ลิ้นหัวใจไมทรัล" คือ ประตูกั้นระหว่างหัวใจห้องบนซ้ายกับห้องล่างซ้าย

หน้าที่หลัก : เปิดให้เลือดแดง (ที่มีออกซิเจนสูง) ไหลลงสู่หัวใจห้องล่างเพื่อไปเลี้ยงร่างกาย และ "ปิดสนิท" เพื่อไม่ให้เลือดไหลย้อนกลับขึ้นไปที่ปอด

เปรียบเทียบ: เหมือน "วาล์วทางเดียว" ถ้าวาล์วนี้รั่วหรือตีบ หัวใจจะทำงานหนักจนเหนื่อยง่าย หอบ หรือน้ำท่วมปอดได้

รูปร่าง: มีลักษณะคล้าย "หมวกของพระสังฆราช" (Mitre) จึงเป็นที่มาของชื่อ Mitral นั่นเอง

สาเหตุและอาการของโรคลิ้นหัวใจไมทรัล โรคลิ้นหัวใจไมทรัลที่พบบ่อย แบ่งออกเป็น 2 ชนิด ได้แก่

1. ลิ้นหัวใจไมทรัลรั่ว (Mitral Regurgitation)

เปรียบเทียบ: เหมือน "ประตูที่ปิดไม่สนิท"

สาเหตุ: เกิดจากความเสื่อมตามวัย, กล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด หรือเอ็นยึดลิ้นหัวใจฉีกขาด

อาการ: เลือดไหลย้อนกลับไปที่ปอด ทำให้ เหนื่อยง่ายเมื่อออกแรง, นอนราบไม่ได้ (แน่นหน้าอก), และมีอาการบวมที่เท้าหรือข้อเท้า

2. ลิ้นหัวใจไมทรัลตีบ (Mitral Stenosis)

เปรียบเทียบ: เหมือน "ประตูที่ฝืดและเปิดไม่ออก"

สาเหตุ: ส่วนใหญ่เกิดจากการติดเชื้อ "ไข้รูมาติก" ในอดีต ทำให้มีหินปูนเกาะจนลิ้นแข็งตัว

อาการ: เลือดจากหัวใจห้องบนลงข้างล่างได้ยาก ทำให้ ใจสั่น (หัวใจเต้นผิดจังหวะ), เหนื่อยหอบง่าย และในรายที่รุนแรงอาจไอออกมาเป็นเลือดได้

การผ่าตัดลิ้นหัวใจไมทรัลด้วยเทคนิค MIMVS คือ การผ่าตัดลิ้นหัวใจไมทรัลด้วยเทคนิค MIMVS (Minimally Invasive Mitral Valve Surgery) เป็นการผ่าตัดซ่อมหรือเปลี่ยนลิ้นหัวใจไมทรัลแบบส่องกล้องแผลเล็ก ซึ่งช่วยลดการบาดเจ็บของเนื้อเยื่อ ลดการเสียเลือด และลดความเสี่ยงในการติดเชื้อได้ดีกว่า เมื่อเทียบกับการผ่าตัดแบบเปิดแบบดั้งเดิม นอกจากนี้ยังช่วยให้ผู้ป่วยฟื้นตัวได้เร็วขึ้น ใช้เวลาพักฟื้นในโรงพยาบาลสั้นลง

เทคนิค MIMVS ทำอย่างไร?

เปิดแผลขนาดเล็ก : ศัลยแพทย์จะเปิดแผลขนาดประมาณ 4–5 เซนติเมตร บริเวณใต้ราวนมหรือข้างลำตัวด้านขวา (Right Mini-Thoracotomy)

ใช้กล้องและเครื่องมือพิเศษ : แพทย์จะสอดกล้องความละเอียดสูง (บางที่ใช้กล้อง 3 มิติ) และเครื่องมือผ่าตัดขนาดเล็กเรียวยาวเข้าไปเพื่อทำการซ่อมแซมหรือเปลี่ยนลิ้นหัวใจไมทรัล โดยมองภาพผ่านจอมอนิเตอร์

ต่อเครื่องหัวใจและปอดเทียม : ยังคงต้องใช้เครื่องหัวใจและปอดเทียมช่วยพยุงระบบไหลเวียนโลหิตระหว่างผ่าตัด แต่จะเชื่อมต่อผ่านเส้นเลือดบริเวณขาหนีบแทนการต่อตรงที่หน้าอก

ใครบ้างที่เหมาะกับเทคนิค MIMVS? เทคนิคนี้เหมาะมากสำหรับผู้ป่วยที่มีปัญหา ลิ้นหัวใจไมทรัลรั่ว (Mitral Regurgitation) หรือ ลิ้นหัวใจไมทรัลตีบ (Mitral Stenosis) รวมถึงผู้สูงอายุที่ร่างกายอาจรับความบอบช้ำจากการผ่าตัดใหญ่ไม่ไหว

ข้อจำกัด : ไม่ใช่ผู้ป่วยทุกคนจะทำได้ หากผู้ป่วยมีภาวะหลอดเลือดที่ขาหนีบตีบตันอย่างรุนแรง, หน้าอกผิดรูป, เป็นโรคปอดขั้นรุนแรง หรือต้องผ่าตัดทำบายพาสเส้นเลือดหัวใจ (CABG) ร่วมด้วยหลายเส้น แพทย์อาจพิจารณาว่าการผ่าตัดแบบเปิดหน้าอกปกติจะปลอดภัยกว่า 

ข้อมูลโดย: ผศ.นพ.บุลวัชร์ หอมวิเศษ (ว.25288) ศัลยแพทย์เฉพาะทางด้านโรคหัวใจและทรวงอก 

ศูนย์โรคหัวใจ และทรวงอก  ชั้น 4 รพ.นวเวช